En sık yapılan vasküler girişimsel işlemlerin başında tanısal anjiyografi gelir. Özel kateter ve kılavuz teller yardımıyla vücuttaki atardamarlar (arterler) ve toplardamarlar (venler) anjiyografi cihazı eşliğinde görüntülenerek damar hastalıklarının tanısı konur. İşlem, hangi damara yapılıyorsa ona göre adlandırılır. Hastalığın seyrine ve hastanın durumuna göre aynı işlem sırasında girişimsel tedavi de uygulanabilir.

Damar daralması ya da tıkanmasının birçok nedeni olabilir. Farklı yaş gruplarında görülmekle birlikte yaşlılarda daha sıktır. En önemli risk faktörleri genetik yatkınlık, sigara kullanımı, yüksek kolesterol, şeker hastalığı, yüksek tansiyon, aşırı kilo ve hareketsizliktir.

Gerekli tetkikler yapılıp tanı konulduktan sonra radyolojik görüntüleme eşliğinde tıkalı damara balon anjiyoplasti uygulanarak damarın çapı genişletilir. Daha sonra damarın yeniden daralmaması için stent adı verilen plastik boru damara yerleştirilerek işlem tamamlanır.

Uygulama Alanları

Karotis (Boyun) Anjiyografi

Boynun iki yanında bulunan ve şah damarı olarak adlandırılan ana damarların tıkanması ciddi bir durumdur ve kalıcı inmeye ya da felce yol açabilir. İlaç tedavisine yanıt vermeyen ve şah damarında %70 ve üzeri darlık tespit edilen hastalarda uygulanır. Girişimsel radyoloji uzmanı, anjiyografi cihazı eşliğinde darlık olan bölgeye stent yerleştirerek damarı açar. İşlemden önce, damarı tıkayan bir pıhtı veya kireç parçasının beyin damarlarına ulaşmasını önlemek için darlığın biraz ilerisine bir filtre yerleştirilir; bu filtre işlem bitiminde hekimin tercihine göre çıkarılır ya da bırakılır.

Serebral (Beyin) Anjiyografi

Beyin damarlarının özel bir madde verilerek anjiyografi cihazı eşliğinde görüntülenmesi işlemidir. Diğer tanı yöntemleriyle şüphelenilen ancak kesin tanı gerektiren beyin damar hastalıklarında ve özellikle aşağıdaki hastalıkların girişimsel tedavisinde uygulanır.

Beyin anevrizmaları (damar balonlaşması): Beyin damarının duvarında meydana gelen incelme sonucu ortaya çıkar. Nedeni tam olarak bilinmese de genetik faktörlerin, sigaranın ve yüksek tansiyonun rol oynadığı düşünülmektedir. Genellikle belirti vermeden ilerleyen anevrizmalar, ya başka bir nedenle yapılan beyin görüntülemesinde tesadüfen ya da baloncuğun patlamasıyla oluşan beyin kanaması sonucu tespit edilir. Hastalarda çok şiddetli baş ağrısı, çift görme ya da görme kaybı, konuşma güçlüğü, yüzde, kolda ve bacakta uyuşma, denge kaybı ve güçsüzlük görülebilir.

Anevrizmalarda iki tedavi yöntemi vardır: açık cerrahi klipleme ve endovasküler yöntem adı verilen kapalı teknik. Her iki yöntemde de amaç, baloncuğa müdahale ederek kanın anevrizma kesesine dolmasını engellemektir. Hangi yöntemin uygulanacağına uzman ekipler; hastanın durumunu, anevrizmanın yeri ve büyüklüğünü, eşlik eden hastalıkları ve hastanın tercihini değerlendirerek karar verir. Teknolojinin ilerlemesiyle anevrizma tedavisinde endovasküler yöntem ilk sıraya yerleşmiştir.

İşlemde genellikle kasıktaki atardamara ince bir iğneyle girilir ve kateter ilerletilerek baloncuğun bulunduğu bölgeye ulaşılır. Kese, koil adı verilen sarmal şeklindeki özel tellerle doldurulur. Anevrizmanın boyutuna ve yapısına göre aynı seansta koillemeye ek olarak balon, stent veya akım çevirici stent de uygulanabilir. Kafatası açılmadan küçük bir giriş yerinden yapıldığı için hastanede kalış süresi kısalır ve hastalar daha kısa sürede iyileşir.

Arterioskleroz (damar sertliği): Halk arasında damar kireçlenmesi olarak bilinen bu hastalıkta atardamar içinde yağ birikmesiyle plaklar oluşur. Bu plaklar damarı sertleştirerek daralmasına neden olur ve vücudun tüm damarlarında görülebilir. Birçok nedeni olan arterioskleroz tedavi edilmezse ciddi sorunlara yol açar. Birincil amacın nedeni ortadan kaldırmak olduğu tedavide, uzman hekimlerce yapılan girişimsel işlemler oldukça başarılı bir yöntemdir.

Beyin tümörü: Bazı beyin tümörlerinde ameliyattan önce tümörü besleyen damarlar tıkanarak (embolizasyon) cerrahi sırasında tümörün daha az kanaması sağlanır.

Serebral anjiyografi ayrıca arteriyovenöz malformasyonlar (beyinde damar yumağı), karotis arter diseksiyonları (damar duvarının yırtılması), vaskülit (damar iltihabı) ve beyin damarlarındaki kan pıhtılarının tanı ve tedavisinde de kullanılır.

Üst/Alt Ekstremite (Kol/Bacak) Arteriyografi

Daha çok bacaklarda görülen damar tıkanıklıkları; yürürken kalçada ve baldırda ağrı ve parmak uçlarında uyuşukluk ile kendini gösterir. İlerleyen dönemlerde ağrı istirahat halinde bile devam ederek günlük yaşam kalitesini etkiler. Daha ciddi durumlarda kan akımının azalmasına bağlı olarak bacakta soğukluk, renk değişikliği, iyileşmeyen yaralar ve hatta kangren görülebilir. Kapalı yöntemle yapılan işlemde tıkalı bölgeye balon anjiyoplasti, stent, trombektomi (pıhtının çıkarılması) veya tromboliz (pıhtının eritilmesi) tedavilerinden biri uygulanır.

Diğer Uygulama Alanları

• Arkus aortografi, torasik (göğüs) anjiyografi
• Abdominal aortografi
• Renal (böbrek) anjiyografi
• Çölyak / SMA (karın organları) anjiyografi