Diyabet ya da halk arasındaki adıyla şeker hastalığı, kandaki şeker (glikoz) seviyesinin aşırı yüksekliği sonucu oluşan kronik bir hastalıktır. Ülkemizde yaygın olarak görülür; uygun tedavi yöntemleri, yaşam tarzında olumlu değişiklikler ve hasta eğitimiyle hastaların günlük yaşamlarını normal şekilde sürdürmeleri sağlanmaktadır.

Her hastalıkta olduğu gibi diyabetin de bazı komplikasyonları vardır: körlük, böbrek hastalıkları, sinir hasarı, kalp problemleri ve inme bunların başında gelir. En sık görülen komplikasyonlardan bir diğeri ise ayaklarda yaralara yol açan diyabetik ayaktır.

Nedenleri

Diyabetik ayak iki nedene bağlıdır: sinirlerde oluşan hasar (diyabetik nöropati) ve damarlardaki tıkanıklık ya da darlıkla ortaya çıkan dolaşım bozukluğu (diyabetik vaskülopati).

Diyabetik nöropatide hastaların çoğu, sinir hasarına bağlı hissizlik nedeniyle en ufak bir çarpma, ayakkabı vurması ya da tırnak batması sonucu ayaklarında oluşan yaraları fark edemez. Sıcak-soğuk ayrımı yapamadıkları için ayaklarda donma veya yanıklar oluşabilir. Yüksek kan şekeri ayrıca enfeksiyonlara zemin hazırlar. Damarlarda tıkanıklık ve darlık olduğunda ise doku yeterince kanlanamaz. Bütün bunlar ayaklarda iyileşmeyen yaralara dönüşerek hastanın ayağını kaybetmesine kadar gidebilir.

Belirtileri

• Damarlardaki darlık ya da tıkanıklığa bağlı yürürken ağrı
• Ayak veya bacaklarda şişlik
• İyileşmeyen yaralar
• Ciltte renk değişikliği, kuruluk, kıllarda dökülme
• Kramp, uyuşukluk, karıncalanma
• Enfeksiyona bağlı bölgesel sıcaklık artışı

Korunma

Öncelikle kan şekeri seviyesinin normal sınırlarda tutulması gerekir. Diyabetli hastalara kendi kendine ayak muayenesi yapmaları ve bu sırada nelere dikkat etmeleri gerektiği öğretilmelidir. Uygun ayakkabı seçimi, ayak hijyeni, tırnak bakımı ve egzersiz de diyabetik ayağın önlenmesinde oldukça önemlidir. Basit bir yaranın bile tedavi edilmediğinde ciddi sonuçlara yol açabileceği unutulmamalı, en ufak bir yarada dahi mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Tanı

Kapsamlı bir fizik muayeneyle ayak bileği ve ayakta nabız olup olmadığı, kol ve bacaklar arasındaki tansiyon farkı kontrol edilir. Damarda darlık ya da tıkanıklık olup olmadığını belirlemek için Doppler ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi anjiyografi, manyetik rezonans anjiyografi ve kateter anjiyografi gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır. İlk tanı Doppler ultrasonografi ile konulduktan sonra ileri tetkik için diğer yöntemlere başvurulur.

Tedavi Yöntemleri

Kan şekerinin kontrol altına alınması, yara bakımı, enfeksiyon tedavisi ve darlık ya da tıkanıklık durumunda kan sulandırıcı ilaçlara başlanması ilk tedavi adımlarıdır. Küçük yaralarda ölü dokular temizlenerek bölgenin yeniden kanlanması sağlanır. Daha büyük yaralarda vücudun başka bir yerinden alınan deri parçasıyla yara desteklenir. Yara artık kapanamayacak boyuta ulaştıysa ya da ayakta kangren geliştiyse, enfeksiyonun daha fazla zarar vermemesi için ampütasyon (ayağın yaralı bölgenin üzerinden kesilmesi) kararı alınabilir. Ampütasyonun en son seçenek olduğu unutulmamalıdır.

Damarlarda darlık veya tıkanıklık tespit edildiğinde uygun yöntemlerle damar açılmalıdır. Eskiden açık cerrahiyle yapılan bu ameliyatlar, teknolojinin ilerlemesiyle yerini kapalı yöntemlere bırakmıştır. Bu hastalarda başka sistemik hastalıkların da eşlik edebileceği bilindiğinden; genel anestezi gerektirmemesi, hastanede kalış süresinin kısalığı, risklerin daha az ve maliyetin daha düşük olması ve tıkanıklık tekrarladığında yeniden uygulanabilmesi kapalı yöntemi açık cerrahiye göre avantajlı kılar.

Anjiyografi ünitesinde yapılan endovasküler yöntemde tıkalı bölge balon kateter veya stent ile açılır. Damarların yeniden tıkanmaması için hastaların dengeli beslenmesi, sigara kullanmaması ve kan şekerini düzenli olarak takip etmesi çok önemlidir.

Hiperbarik oksijen (HBO) tedavisinde verilen yoğun oksijenin yara iyileşmesinde etkili olduğu çalışmalarda gösterildiğinden, bu yöntem diyabetik ayak tedavisinde destekleyici olarak da uygulanmaktadır.